Aterosklerotska bolest gornjih udova, odnosnu ruku, većinom zahvaća granu aortnog luka, odnosno brahiocefalično deblo, potključne i pazušne arterije. Udaljenije arterije ruku većinom su zahvaćene drugim bolestima.
Kod aterosklerotske bolesti samo jedne potključne arterije bolesnik ne mora imati simptome, ali prilikom mjerenja arterijskog tlaka na obje ruke bilježi se razlika sistoličkih tlakova veća za 10-15mmHg. U slučajevima nastanka značajnog suženja potključne arterije ili proširenja aterosklerotske bolesti na vertebralne arterije, nastaju simptomi ishemije ili simptomi „krađe“ krvi zbog obrnutog krvotoka. Simptomi „krađe“ krvi potključne arterije (gdje vertebralne arterije pokušavaju nadoknaditi krvotok ruke krađom krvi moždanoj cirkulaciji) manifestiraju se najčešće prilikom rada rukama: smetnje vida, gubitak svijesti, poremećena koordinacija pokreta udova, vrtoglavica, smetnje govora, osjetilni ispadi na licu. Ovisno o mjestu suženja potključne arterije simptomi „krađe“ krvi mogu uzrokovati i srčane simptome. Teško suženje i okluzija brahiocefaličnog debla može uzrokovati cerebrovaskularni inzult (moždani udar). Prilikom ishemije, odnosno otežane cirkulacije zahvaćenog područja, simptomi se javljaju većinom prilikom tjelesnih aktivnosti: umor, bol i grčevi u zahvaćenoj ruci, a u težim slučajevima i nekroza tkiva u vidu kroničnih rana (većinom na prstima ruke) koje teško zacjeljuju. Prognoza suženja potključne arterije je većinom dobra ukoliko se liječi.
Dijagnoza aterosklerotske bolesti arterija gornjih udova postavlja se na temelju fizikalnog pregleda i odgovarajućih dijagnostičkih pretraga. Arterijski tlak se mjeri na obje ruke i on je različitih vrijednosti (razlika sistoličkog tlaka veća od 10-15 mmHg), periferne pulzacije arterija su oslabljene ili odsutne na zahvaćenoj ruci, bljedilo i hladnoća zahvaćene ruke, a u težim slučajevima kronične rane ili ulceracije prstiju. Nad zahvaćenim arterijama auskultacijom se čuje šum.
Dijagnostičke pretrage treba obaviti čim se posumnja na aterosklerotsku bolest:
- kolor dopler ultrazvuk kojim se procjenjuje stupanj suženja zahvaćene arterije
- CT (kompjuterska tomografija) angiografija
- MR (magnetska rezonancija) angiografija
Ove slikovne dijagnostičke pretrage nam omogućavaju da precizno utvrdimo veličinu i mjesto suženja, daju nam podatke o anatomiji, morfologiji i hemodinamici arterijske cirkulacije.
Liječenje svih bolesnika temelji se na mjerama kardiovaskularne (KV) prevencije, usvajanju zdravih životnih navika, kontroli KV čimbenika rizika, primjeni odgovarajuće medikamentozne terapije. U slučajevima postojanja simptoma bolesti, preboljelog moždanog udara, nastanka srčanih simptoma, smanjenja kvalitete života, razvoja bolesti na ruci gdje je postavljena fistula kod bolesnika na dijalizi, zahvaćanja obje potključne arterije, kod koronarnih bolesnika kod kojih se planira operativni zahvat aortokoronarnog premoštenja, preporučuju se postupci revaskularizacije, odnosno invazivni endovaskularni ili kirurški zahvat. Endovaskularni postupci su postupci perkutane angioplastike potključne arterije s ugradnjom stenta. Kirurški zahvat postupkom arterijskog premoštenja obično se primjenjuje ukoliko nije moguć endovaskularni postupak (veće, opsežnije lezije arterije).
15.6.2023
